CHĂM SÓC GIẢM NHẸ CHO BỆNH NHÂN UNG THƯ LÀ GÌ? NÊN BẮT ĐẦU TỪ KHI NÀO?

1. CHĂM SÓC GIẢM NHẸ CHO BỆNH NHÂN UNG THƯ LÀ GÌ? 

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chăm sóc giảm nhẹ là một phương pháp y khoa đa ngành nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân ung thư (và gia đình họ) thông qua việc ngăn ngừa, phát hiện sớm và điều trị dứt điểm các đau đớn về tâm lý, xã hội và tâm linh.

Chăm sóc giảm nhẹ không thay thế các liệu pháp chữa trị ung thư, mà đóng vai trò song hành cùng với các phương pháp điều trị chính (phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích...).

Mục tiêu cốt lõi của chăm sóc giảm nhẹ bao gồm 4 trụ cột chính:

• Giảm thiểu tối đa đau đớn thể xác: Kiểm soát cơn đau do khối u xâm lấn, giảm bớt các tác dụng phụ của điều trị (nôn mửa, chán ăn, sụt cân, tiêu chảy, mệt mỏi mạn tính, mất ngủ).

• Hỗ trợ tâm lý và cảm xúc: Giúp người bệnh vượt qua cảm giác sợ hãi, trầm cảm, lo âu, chấp nhận tình trạng bệnh và giữ được sự bình thản.

• Đồng hành cùng gia đình: Hướng dẫn người thân kỹ năng chăm sóc người bệnh đúng cách tại nhà, hỗ trợ xoa dịu tâm lý căng thẳng cho người chăm sóc.

• Hỗ trợ vấn đề xã hội và tâm linh: Giúp người bệnh giải tỏa những khúc mắc, hoàn thành những nguyện vọng cá nhân để tìm lại sự an yên trong tâm trí.

2. BẮT ĐẦU CHĂM SÓC GIẢM NHẸ TỪ KHI NÀO LÀ ĐÚNG NHẤT? 

Một trong những sai lầm phổ biến nhất của bệnh nhân và người nhà là đợi đến khi ung thư ở giai đoạn muộn, khi các biện pháp điều trị hóa/xạ trị không còn hiệu quả thì mới tìm đến chăm sóc giảm nhẹ.

Theo các hướng dẫn y khoa uy tín trên thế giới (như Hiệp hội Ung khoa Hoa Kỳ - ASCO): Chăm sóc giảm nhẹ nên được bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là ngay từ thời điểm bệnh nhân được chẩn đoán mắc ung thư.

Tại sao nên bắt đầu ngay từ giai đoạn đầu?

• Tăng hiệu quả điều trị đặc hiệu:Khi các cơn đau và tác dụng phụ của hóa/xạ trị được kiểm soát tốt ngay từ đầu, thể trạng người bệnh sẽ tốt hơn, tâm lý vững vàng hơn, từ đó tuân thủ và chịu đựng tốt hơn các liệu trình điều trị nâng cao.

• Tăng tỷ lệ sống sót và kéo dài tuổi thọ:Nhiều nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh rằng, những bệnh nhân ung thư được tiếp cận với dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ sớm từ khi chẩn đoán có chất lượng sống tốt hơn, ít bị trầm cảm hơn và trong nhiều trường hợp có thời gian sống thêm dài hơn so với những người chỉ nhận chăm sóc giảm nhẹ ở giai đoạn muộn.

• Chuẩn bị tâm lý chủ động: Bắt đầu sớm giúp người bệnh và gia đình có thời gian hiểu rõ về tiến triển của bệnh, chủ động đưa ra các quyết định điều trị phù hợp với nguyện vọng cá nhân.

3. NỘI DUNG MỘT KẾ HOẠCH CHĂM SÓC GIẢM NHẸ TOÀN DIỆN 

Một chương trình chăm sóc giảm nhẹ chuẩn y khoa sẽ được thực hiện bởi một đội ngũ đa ngành (gồm bác sĩ chuyên khoa, điều dưỡng, chuyên gia tâm lý, dược sĩ và chuyên gia dinh dưỡng) với các hoạt động cụ thể:

3.1. Kiểm soát đau: 

Sử dụng thang đo mức độ đau để lựa chọn thuốc giảm đau phù hợp (từ các thuốc giảm đau thông thường đến các loại thuốc giảm đau gây nghiện - Opioid như Morphine theo đúng liều lượng y khoa). Việc dùng thuốc đúng cách giúp cắt đứt cơn đau mà không gây nghiện hay ảnh hưởng xấu đến thần kinh.

3.2. Quản lý các triệu chứng cơ thể:

• Dinh dưỡng: Xây dựng chế độ ăn dồi dào năng lượng, dễ nuốt, phù hợp với từng giai đoạn bệnh để chống suy kiệt.

• Xử lý rối loạn tiêu hóa: Kiểm soát tình trạng buồn nôn do hóa trị, táo bón do dùng thuốc giảm đau hoặc tiêu chảy.

• Cải thiện giấc ngủ và hô hấp: Hỗ trợ thở oxy, tập phục hồi chức năng hô hấp khi có khó thở, dùng thuốc hỗ trợ giấc ngủ an toàn.

3.3. Hỗ trợ sức khỏe tinh thần:

Bác sĩ tâm lý sẽ lắng nghe, tư vấn và giúp người bệnh giải tỏa những dồn nén cảm xúc. Việc kết hợp các liệu pháp thư giãn, âm nhạc, hoặc trò chuyện giúp người bệnh cảm nhận được sự tôn trọng và tình yêu thương.

4. PHÂN BIỆT GIỮA CHĂM SÓC GIẢM NHẸ VÀ CHĂM SÓC CUỐI ĐỜI 

Rất nhiều người nhầm lẫn hai khái niệm này, dẫn đến tâm lý e ngại khi nghe đến cụm từ "chăm sóc giảm nhẹ":

• Chăm sóc giảm nhẹ:Dành cho mọi giai đoạn của bệnh ung thư (ngay từ khi mới phát hiện). Đi kèm song song với các phương pháp điều trị kéo dài sự sống hoặc chữa lành bệnh.

• Chăm sóc cuối đời:Là một phần nhỏ nằm trong chăm sóc giảm nhẹ, nhưng chỉ dành riêng cho giai đoạn cuối (khi các biện pháp điều trị đặc hiệu không còn tác dụng và tiên lượng sống của người bệnh tính bằng tháng hoặc tuần). Mục tiêu lúc này hoàn toàn tập trung vào sự thoải mái, nhẹ nhàng và ra đi thanh thản của người bệnh.

Chăm sóc giảm nhẹ không phải là từ bỏ hy vọng hay đầu hàng trước bệnh tật, mà là phương pháp chủ động giúp người bệnh sống trọn vẹn, ý nghĩa và thoải mái nhất trong suốt hành trình chiến đấu với ung thư.

Nếu bạn hoặc người thân không may nhận chẩn đoán mắc ung thư, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị về việc kết hợp chăm sóc giảm nhẹ ngay từ những ngày đầu tiên.

Ung thư có thể lấy đi nhiều thứ, nhưng không nên để nó lấy đi sự thoải mái và phẩm giá của người bệnh. Chăm sóc giảm nhẹ chính là điểm tựa y khoa vững chắc, mang lại sự êm dịu về thể xác và an yên trong tâm hồn cho người bệnh trên mọi chặng đường.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức về bệnh lý ung bướu và chăm sóc giảm nhẹ dành cho bệnh nhân ung bướu dùng tham khảo. Khi có bất kỳ nghi ngờ nào về tình trạng sức khoẻ, người bệnh cần đến ngay bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và xử trí kịp thời.