VIÊM DA CƠ ĐỊA: DẤU HIỆU NHẬN BIẾT, CHẨN ĐOÁN VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ

1. VIÊM DA CƠ ĐỊA LÀ GÌ?

• Viêm da cơ địa là một dạng của bệnh lý dị ứng liên quan đến yếu tố cơ địa. Bệnh xảy ra khi hàng rào bảo vệ da bị suy yếu (thường do thiếu hụt Protein Filaggrin), khiến da mất nước nhanh chóng và dễ bị các tác nhân gây dị ứng (dị nguyên) từ môi trường bên ngoài xâm nhập.
• Đặc điểm nổi bật: Bệnh thường đi kèm với các bệnh lý dị ứng khác trong gia đình hoặc bản thân người bệnh, như hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng.

2. DẤU HIỆU NHẬN BIẾT ĐIỂN HÌNH CỦA VIÊM DA CƠ ĐỊA

Các triệu chứng thường thay đổi theo độ tuổi và giai đoạn bệnh, nhưng 4 dấu hiệu cốt lõi bao gồm:

• Ngứa dữ dội:Cảm giác ngứa ngáy dữ dội, đặc biệt vào buổi tối hoặc khi cơ thể nóng, gây mất ngủ và cáu gắt. Thường bị ngứa ở toàn thân, đặc biệt là ở các vùng da khô.
• Khô da: Da khô ráp, có vảy, dễ bị nứt nẻ. Đây là dấu hiệu của hàng rào bảo vệ da bị tổn thương. Hiện tượng này xảy ra ở toàn thân.
• Tổn thương da đặc trưng: Ban đỏ, mụn nước li ti (giai đoạn cấp tính), da sần sùi, lichen hóa do gãi nhiều (giai đoạn mãn tính). Trẻ em thường bị ở má, trán, da đầu, mặt ngoài cánh tay. Người lớn thường bị ở khủy tay, kheo chân, cổ, mí mắt.
• Viêm da tái phát: Các đợt bùng phát xen kẽ các giai đoạn thuyên giảm, thường liên quan đến tác nhân kích thích. Thường bị ở các nếp gấp lớn của cơ thể.

3. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN VIÊM DA CƠ ĐỊA

Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào việc thăm khám lâm sàng và tiền sử bệnh.

• Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ da liễu sẽ đánh giá các dấu hiệu trên da (vị trí tổn thương, tính chất khô, mức độ ngứa) và hỏi về tiền sử dị ứng cá nhân hoặc gia đình.
• Tiêu chuẩn chẩn đoán: Thường dựa trên các tiêu chí quốc tế (như tiêu chuẩn Hanifin và Rajka) bao gồm: ngứa da, có tổn thương da điển hình, bệnh có tính chất mạn tính/tái phát và tiền sử gia đình có bệnh cơ địa.
• Xét nghiệm loại trừ:

• Xét nghiệm máu: Đo mức độ IgE (Kháng thể dị ứng) có thể tăng cao.
• Test áp bì (Patch Test) hoặc Test lẩy da (Prick Test): Có thể được thực hiện để tìm ra các dị nguyên cụ thể (bụi nhà, lông chó mèo, phấn hoa) gây kích hoạt bệnh.

4. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ TOÀN DIỆN

Mục tiêu điều trị là kiểm soát viêm, giảm ngứa, phục hồi hàng rào bảo vệ da và tránh các yếu tố kích hoạt bệnh.

4.1. Điều trị nội khoa (thuốc uống):

Cần uống thuốc theo tư vấn và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa:

• Thuốc kháng Histamine: Giúp giảm ngứa, đặc biệt là vào ban đêm, cải thiện giấc ngủ.
• Thuốc Corticosteroid đường uống: Chỉ dùng trong thời gian ngắn (vài ngày) và được kiểm soát chặt chẽ bởi bác sĩ, thường dành cho các đợt viêm cấp tính, nặng.
• Thuốc ức chế miễn dịch: Dùng cho các trường hợp nặng, không đáp ứng với điều trị thông thường.

4.2. Điều trị ngoại khoa (thuốc bôi):

Cần bôi thuốc theo tư vấn và hướng dẫn của dược sĩ:

• Kem dưỡng ẩm: Là nền tảng của điều trị. Cần bôi kem dưỡng ẩm ít nhất 2 lần/ngày, ngay sau khi tắm, để khóa ẩm và phục hồi hàng rào da.
• Corticosteroid bôi ngoài da: Thuốc chống viêm chính, giúp giảm sưng, đỏ và ngứa nhanh chóng. Phải được sử dụng theo hướng dẫn về liều lượng và thời gian để tránh tác dụng phụ (như teo da).
• Thuốc ức chế Calcineurin bôi ngoài da (Tacrolimus, Pimecrolimus): Thay thế Corticosteroid ở các vùng da mỏng (mặt, mí mắt) hoặc dùng cho điều trị duy trì lâu dài.

4.3. Thay đổi lối sống và chăm sóc da:

• Tắm rửa: Tắm bằng nước ấm (không nóng), sử dụng xà phòng trung tính, dịu nhẹ. Không tắm quá lâu.
• Tránh các yếu tố kích thích: Tránh các dị nguyên đã biết (bụi, lông động vật), hóa chất tẩy rửa mạnh, xà phòng thơm.
• Quần áo: Mặc quần áo bằng chất liệu cotton mềm, thoáng mát, tránh chất liệu len, nylon dễ gây cọ xát và kích ứng.
• Quản lý stress: Stress là yếu tố kích hoạt mạnh mẽ. Thực hành thiền, yoga giúp giảm căng thẳng.

Viêm da cơ địa là một bệnh lý mạn tính đòi hỏi sự kiên nhẫn. Đừng tự ý mua thuốc bôi có chứa Corticoid mạnh mà không có chỉ dẫn của bác sĩ.

Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho lời khuyên và chẩn đoán y tế chuyên nghiệp. Vui lòng liên hệ với bác sĩ da liễu hoặc bệnh xã hội tại Bệnh viện đa khoa quốc tế Thiên Đức để được tư vấn và điều trị kịp thời.