TẠI SAO TRẺ EM DỄ BỊ VIÊM TAI GIỮA HƠN NGƯỜI LỚN? SỰ KHÁC BIỆT NẰM Ở CẤU TẠO VÒI NHĨ

1. VÒI NHĨ LÀ GÌ?

• Vòi nhĩ (hay vòi Eustache) là một ống xương - sụn sinh lý giúp cân bằng áp suất giữa hòm tai giữa và môi trường bên ngoài, đồng thời đảm nhận nhiệm vụ dẫn lưu các dịch tiết từ tai giữa xuống vùng họng.
• Ở người lớn khỏe mạnh, vòi nhĩ thường ở trạng thái đóng kín và chỉ mở ra khi chúng ta thực hiện các động tác như nuốt, ngáp hoặc nhai nhằm mục đích thông khí. Tuy nhiên, ở trẻ em, hệ thống này hoạt động kém hiệu quả do cấu trúc giải phẫu chưa hoàn thiện.

2. ĐIỂM KHÁC BIỆT VỀ VÒI NHĨ GIỮA TRẺ EM VÀ NGƯỜI LỚN

Sự khác biệt về hình dáng, kích thước và góc nghiêng của vòi nhĩ chính là nguyên nhân cơ học khiến vi khuẩn, virus dễ dàng "bơi ngược dòng" từ mũi họng lên tai giữa của trẻ:

• Ngắn hơn:Vòi nhĩ của trẻ em chỉ dài bằng khoảng 1/2 so với người lớn (khoảng 13 - 18mm ở trẻ em so với 35 - 36mm ở người lớn). Đường đi ngắn khiến các tác nhân gây bệnh từ vùng mũi họng tiếp cận hòm tai cực kỳ nhanh chóng.
• Nằm ngang hơn:Ở người lớn, vòi nhĩ dốc xuống một góc khoảng 45° so với mặt phẳng ngang, tạo một độ dốc sinh lý lý tưởng giúp dịch từ tai dễ dàng thoát xuống họng và ngăn dịch từ họng trào ngược lên. Ngược lại, vòi nhĩ ở trẻ em chỉ nghiêng một góc khoảng 10° (gần như nằm ngang), khiến dịch dễ bị ứ đọng và trào ngược.
• Rộng và thẳng hơn:Ống vòi nhĩ của trẻ rộng hơn, cơ mở vòi (cơ căng màn hầu) còn yếu, khiến vòi nhĩ dễ bị hở, tạo điều kiện cho các dịch tiết chứa vi khuẩn từ mũi họng sục thẳng lên tai giữa mỗi khi trẻ ho, khóc hoặc bú nằm.

3. CÁC YẾU TỐ CỘNG HƯỞNG KHIẾN TRẺ DỄ MẮC BỆNH

Bên cạnh yếu tố về cấu tạo vòi nhĩ, hệ thống miễn dịch và các cấu trúc lân cận của trẻ cũng góp phần làm tăng tỷ lệ viêm tai giữa:

• Sự quá phát của VA (Sùi vòm họng):VA là tổ chức lympho nằm ngay ở vòm họng, sát cạnh lỗ mở của vòi nhĩ. Khi trẻ bị viêm đường hô hấp, VA sưng to sẽ che lấp lỗ vòi nhĩ, gây tắc nghẽn đường thông khí và dẫn lưu của tai giữa, dẫn đến ứ dịch và nhiễm trùng.
• Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện:Trẻ em chưa có đủ kháng thể đối phó với các chủng vi khuẩn hô hấp phổ biến (như Streptococcus pneumoniae hay Haemophilus influenzae), khiến các đợt viêm mũi họng dễ tiến triển biến chứng.
• Tư thế cho bú sai cách:Thói quen cho trẻ nằm ngửa hoàn toàn khi bú bình vô tình làm tăng áp lực vùng họng, khiến sữa dễ trào ngược qua vòi nhĩ nằm ngang vào thẳng hòm tai.

Viêm tai giữa ở trẻ em phần lớn xuất phát từ những đặc điểm cấu tạo vòi nhĩ mang tính tự nhiên của lứa tuổi. Hiểu rõ cơ chế này giúp cha mẹ có biện pháp phòng ngừa khoa học, chăm sóc đường hô hấp trên đúng cách để bảo vệ đôi tai của trẻ trong những năm tháng đầu đời.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa tham khảo. Khi trẻ có dấu hiệu sốt, quấy khóc, lấy tay dụi tai hoặc chảy dịch tai, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được soi tai và điều trị kịp thời.