CHÁN ĂN TÂM THẦN: DẤU HIỆU, NGUY CƠ VÀ PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ TÂM LÝ CHUYÊN SÂU

1. DẤU HIỆU NHẬN BIẾT CHÁN ĂN TÂM THẦN

Bệnh không chỉ biểu hiện qua thể xác mà còn qua những thay đổi rõ rệt về hành vi và tâm trạng:

1.1. Dấu hiệu về thể chất:

• Sụt cân nhanh chóng, cơ thể gầy gò, trơ xương.
• Mệt mỏi, mất ngủ, chóng mặt hoặc ngất xỉu.
• Tóc khô, dễ gãy rụng; xuất hiện lớp lông tơ mịn trên cơ thể (lanugo) để giữ nhiệt.
• Mất kinh nguyệt (ở phụ nữ) hoặc giảm ham muốn tình dục.
• Da khô, vàng hoặc xanh xao, nhịp tim chậm và huyết áp thấp.

1.2. Dấu hiệu về hành vi và tâm lý:

• Ám ảnh về calo và hàm lượng chất béo trong thực phẩm.
• Bỏ bữa hoặc đưa ra nhiều lý do để không ăn (như “vừa ăn rồi” hoặc “không đói”).
• Cắt thức ăn thành những miếng rất nhỏ hoặc nhai rất lâu.
• Thường xuyên soi gương để tìm kiếm khiếm khuyết hoặc cân trọng lượng nhiều lần trong ngày.
• Tự cách ly khỏi các hoạt động xã hội có liên quan đến ăn uống.

2. NGUYÊN NHÂN VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ

Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA), chán ăn tâm thần là sự kết hợp của nhiều yếu tố:

• Yếu tố sinh học:Di truyền đóng vai trò nhất định. Những thay đổi trong hóa chất não (như Serotonin) có thể ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn và tâm trạng.
• Yếu tố tâm lý:Những người có tính cách cầu toàn, nhạy cảm hoặc có lòng tự trọng thấp thường dễ mắc bệnh. Họ dùng việc kiểm soát ăn uống như một cách để cảm thấy mình có quyền lực đối với cuộc sống.
• Yếu tố xã hội:Áp lực từ truyền thông, mạng xã hội về tiêu chuẩn “gầy mới đẹp” tạo nên nỗi ám ảnh vô hình lên giới trẻ.

3. NHỮNG NGUY CƠ NGHIÊM TRỌNG VỀ SỨC KHỎE

Chán ăn tâm thần có tỷ lệ tử vong cao nhất trong số các bệnh lý tâm thần do các biến chứng:

• Tim mạch:Suy tim, rối loạn nhịp tim do mất cân bằng điện giải.
• Hệ xương:Loãng xương, giòn xương sớm ở người trẻ.
• Hệ tiêu hóa:Táo bón mạn tính, đầy hơi, suy giảm chức năng gan thận.
• Tâm thần:Trầm cảm, lo âu, hành vi tự hại hoặc có ý định tự tử.

4. PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Việc điều trị chán ăn tâm thần cần sự phối hợp đa chuyên khoa: Tâm thần - Dinh dưỡng - Nội khoa.

• Chẩn đoán:Dựa trên tiêu chuẩn DSM-5, bác sĩ sẽ đánh giá chỉ số BMI, xét nghiệm máu (kiểm tra điện giải, chức năng gan thận) và đánh giá tâm lý chuyên sâu.
• Hồi phục dinh dưỡng:Đây là ưu tiên hàng đầu. Bác sĩ dinh dưỡng sẽ thiết kế lộ trình tăng cân an toàn để tránh “Hội chứng nuôi ăn lại” (Refeeding syndrome).
• Trị liệu tâm lý:

• Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT): Giúp người bệnh thay đổi những suy nghĩ sai lệch về cân nặng.
• Trị liệu gia đình (FBT): Đặc biệt hiệu quả với trẻ vị thành niên, huy động người thân cùng hỗ trợ trẻ trong bữa ăn.

• Điều trị bằng thuốc:Có thể sử dụng thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc ổn định tâm trạng nếu có các bệnh lý đi kèm.

Chán ăn tâm thần không phải là một lựa chọn lối sống, đó là một bệnh lý cần sự thấu cảm và kiên trì điều trị. Nếu bạn thấy người thân có dấu hiệu sụt cân bất thường kèm theo sự ám ảnh về ngoại hình, hãy khuyến khích họ tìm đến sự giúp đỡ của bác sĩ tâm lý ngay hôm nay.

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo. Để có chẩn đoán chính xác, vui lòng đến Thiên Đức để thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.