TRẦM CẢM SAU SINH – DẤU HIỆU NHẬN BIẾT VÀ CÁCH VƯỢT QUA NHỜ NGƯỜI THÂN
1.1. Hội chứng baby blues sinh lý:
- Tỷ lệ gặp: Chiếm đến 70 – 80% sản phụ.
- Thời gian khởi phát: Xuất hiện từ ngày thứ 2 - 3 sau sinh.
- Triệu chứng lâm sàng:
- Tâm trạng thất thường, dễ khóc rồi lại cười.
- Lo lắng nhẹ, mệt mỏi.
- Vẫn có khả năng chăm sóc bản thân và con.
- Hướng xử trí: Tự biến mất sau 10 - 14 ngày mà không cần can thiệp y tế chuyên sâu.
1.2. Trầm cảm sau sinh bệnh lý:
- Tỷ lệ gặp: Chiếm khoảng 10 – 20% sản phụ.
- Thời gian khởi phát: Khởi phát muộn hơn, kéo dài liên tục trên 2 tuần, có thể kéo dài cả năm nếu không điều trị.
- Triệu chứng lâm sàng:
- U uất, khóc lóc không rõ lý do.
- Mất kết nối hoặc chán ghét em bé.
- Rối loạn giấc ngủ trầm trọng (dù con đã ngủ vẫn không ngủ được).
- Suy nghĩ tiêu cực về cái chết.
- Hướng xử trí: Bắt buộc phải có sự can thiệp của bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng.
2. CÁC DẤU HIỆU NHẬN BIẾT TRẦM CẢM SAU SINH BỆNH LÝ
Người thân (đặc biệt là người chồng) cần đặc biệt lưu tâm nếu người mẹ có từ 5/9 dấu hiệu sau đây kéo dài liên tục trên 14 ngày:
- Khóc lóc vô cớ: Luôn cảm thấy kiệt sức, bất an, trống rỗng.
- Rối loạn hành vi ăn uống và giấc ngủ: Chán ăn hoàn toàn hoặc ăn quá vô độ; mất ngủ mạn tính hoặc ngủ li bì.
- Mất hứng thú: Không còn quan tâm đến bản thân, em bé hay bất kỳ sở thích nào trước đây.
- Cảm giác tội lỗi thất bại: Luôn dằn vặt rằng mình là một người mẹ tồi, không biết chăm con.
- Hành vi cực đoan: Có ý nghĩ làm tổn thương chính mình hoặc làm tổn thương em bé (đây là dấu hiệu nguy cấp của chứng loạn thần sau sinh).
3. PHÁC ĐỒ ĐỒNG HÀNH CỦA NGƯỜI THÂN GIÚP VƯỢT QUA TRẦM CẢM SAU SINH
Sự hỗ trợ từ người thân chiếm 50% thành công của phác đồ điều trị trầm cảm sau sinh. Người mẹ lúc này như một bệnh nhân đang gãy chân, họ không thể tự đứng dậy nếu thiếu điểm tựa.
3.1. Hành động thực tế: Chia sẻ gánh nặng cơ học
- San sẻ giấc ngủ: Người chồng hoặc người nhà cần chủ động chăm bé vào ban đêm (cho bú sữa công thức/sữa mẹ hút sẵn) để sản phụ có được ít nhất 4 tiếng giấc ngủ sâu liên tục. Giấc ngủ là liều thuốc phục hồi tế bào thần kinh tốt nhất.
- Giảm tải việc nhà: Tuyệt đối không để sản phụ một mình vừa chăm con vừa quay cuồng với bỉm sữa, dọn dẹp, nấu nướng.
3.2. Chăm sóc tâm lý: Thay đổi ngôn từ giao tiếp
- Ngừng phán xét: Hãy thay câu nói: "Có mỗi việc chăm con mà cũng không làm được" bằng câu: "Em đã làm rất tốt rồi, phần còn lại cứ để anh lo".
- Lắng nghe chủ động: Tạo không gian để người mẹ được xả van cảm xúc, nói ra những ấm ức mà không bị phản bác hay dạy đời.
3.2. Can thiệp y khoa kịp thời:
- Khi thấy các dấu hiệu bệnh lý không thuyên giảm, người thân cần chủ động đưa sản phụ đến khoa Tâm thần hoặc Tâm lý lâm sàng tại các bệnh viện uy tín. Việc điều trị có thể bao gồm liệu pháp nhận thức hành vi hoặc sử dụng thuốc chống trầm cảm an toàn cho mẹ cho con bú dưới sự kê đơn nghiêm ngặt của bác sĩ.
Trầm cảm sau sinh là một căn bệnh, và đã là bệnh thì có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm. Hãy nhớ rằng, để có một đứa trẻ khỏe mạnh, trước hết chúng ta cần một người mẹ hạnh phúc. Sự thấu hiểu, tinh tế và đồng hành sát sao của người thân chính là liều thuốc đặc trị xoa dịu những tổn thương tinh thần, giúp người mẹ tìm lại sự cân bằng trên hành trình làm mẹ thiêng liêng.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa tham khảo. Khi nhận thấy sản phụ có các hành vi cực đoan hoặc suy nghĩ tự hại, gia đình cần đưa sản phụ đến cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần ngay lập tức để được can thiệp khẩn cấp, bảo vệ an toàn cho cả mẹ và bé.